Daniel Greenfeld'in kâğıt kırpıntıları kolaj değil mozaik

Daniel Greenfeld'in işleri uzaktan kolaj gibi görünüyor. Yakından bakıldığında yöntemin farklı olduğu anlaşılıyor: sanatçı kâğıt kırpıntılarını üst üste bindirmiyor, yan yana yerleştiriyor. Yani ortada bir kolaj değil, mozaik var. Aradaki fark teknik bir ayrıntı gibi durabilir ama işin bütün mantığını değiştiriyor. Kâğıt kırpıntısı da rastgele seçilmiş bir malzeme değil; basılı yüzeyler kendi renk ve doku aralığını beraberinde getiriyor, sanatçı bu aralığın dışına çıkamıyor.

Kolaj, katman üzerine kuruludur. Bir parça diğerinin üstüne gelir, altındakini örter, kompozisyon derinlik kazanır ve düzeltme her zaman mümkündür; yanlış giden bir alanın üstü kapatılır. Mozaik ise düzlemde çalışır. Her parçanın sınırı komşusunun sınırıyla belirlenir, boşluk bırakılamaz, bir parça değiştirildiğinde çevresindekiler de değişir. Bu, kâğıtla çalışırken taşla çalışmaya yakın bir disiplin demek. Renk geçişi, boyanın karışmasıyla değil parçaların yoğunluğuyla kuruluyor. Bu yüzden mozaikte planlama öne geçiyor; hangi rengin nerede biteceği daha ilk parçalar yerleşirken belirlenmiş oluyor.

Bu yöntemin görüntüye yansıması ışıkta beliriyor. Mozaikte parçalar arasındaki ince aralık gölge tutar; yüzey tek bir düzlem olarak değil, titreşen bir alan olarak okunur. Bizans mozaiklerinde tesseraların hafifçe farklı açılarla yerleştirilmesi bu etkinin bilinçli kullanımıydı. Greenfeld kâğıtla çalışırken aynı olanağa sahip değil; kâğıt yansıtmaz, mattır. Buna karşılık kâğıdın kendi baskı dokusu, matbaa rengi ve kenar düzensizliği devreye giriyor. Malzeme değişince etkinin kaynağı da değişiyor. Yakından bakıldığında görülen parça sınırları, uzaktan bakıldığında tek bir renk alanına dönüşüyor; iş iki mesafede iki farklı görüntü veriyor.

Türkiye mozaik açısından yoğun bir coğrafya. Zeugma'da bulunan zemin mozaikleri, Ayasofya'nın altın zeminli duvar mozaikleri ve Hatay'daki geniş Roma dönemi buluntuları aynı tekniğin farklı ölçeklerini gösteriyor. Bu birikim büyük ölçüde arkeoloji ve restorasyon alanında kaldı; çağdaş üretimde mozaik dar bir alanda, çoğunlukla mimari uygulama olarak sürüyor. Kâğıt gibi gündelik bir malzemeyle mozaik mantığını kurmak, tekniği taş ve cam bağımlılığından çıkarıyor. Kâğıt ayrıca ucuz ve her yerde bulunuyor; tekniğin öğrenilmesini malzeme maliyetinden ayırıyor.

Greenfeld'in yaptığı şey bir malzeme numarası değil, yöntem tercihi. Kolaj hızlıdır ve düzeltmeye açıktır; mozaik yavaştır ve karar ister. İşin sabrı da buradan geliyor. Malzemenin gündelikliği de bu kararı gizlemiyor, tam tersine görünür kılıyor.