Riso baskı kurgu bir dergi: Peace Eye'ın sayfa mantığı

Los Angeles merkezli çok yönlü sanatçı Bijou Karman'ın 2025'te ürettiği Peace Eye, var olmayan bir dergiyi taklit eden riso baskı bir yayın. İçerik kolaj, film fotoğrafı ve özgün çizimlerden kuruluyor. Karman yayını, bir kadının psikedelik ve cinsel uyanışını, ataerkil bağlardan kurtuluşunu anlatan bir kurgu olarak tarif ediyor. Sayfa düzeni bir dergi taklidi olduğu kadar bir fanzin; künye, ilan ve okur mektubu gibi dergi türüne ait unsurlar da kurgunun parçası hâline geliyor. Yayın böylece tek bir görsel değil, bütün bir format taklit ediyor.

Görsel referans listesi geniş ve bilinçli biçimde dağınık: 1960'ların yeraltı gazeteleri, 1970'lerin feminist yayınları, punk afişleri, eski erkek dergileri ve yoga kitapları. Robert Crumb'ın çizgi roman dünyası, Grateful Dead ikonografisi ve Beatles'ın Revolver kapağı da kaynaklar arasında sayılıyor. Karman malzemenin bir bölümünü Los Angeles'taki ikinci el dükkânlarından ve tereke satışlarından topladı; bir bölümü ise ölen büyükbabasından kalan eşyaların içinden çıktı. Yani kaynak hem kültürel hem ailesel bir arşiv. Bu ikisinin aynı sayfada birleşmesi, işi dönem taklidinden çıkarıp kişisel bir hesaplaşmaya yaklaştırıyor.

Riso baskının bu tür bir işe uygun olmasının teknik bir nedeni var. Mürekkepler üst üste bindiğinde tam olarak hizalanmıyor, renk sayısı sınırlı kalıyor, taban kâğıdın dokusu yüzeyde duruyor, geniş alanlar leke bırakıyor. Yani teknik, kaynak aldığı dönemin ofset ve fotokopi estetiğini taklit etmek zorunda kalmıyor; benzer kusurları kendisi üretiyor. Kurgu bir dergiyi inandırıcı kılmanın en ucuz ve en dürüst yolu da bu. Riso'nun bağımsız yayıncılıkta yaygınlaşmasının nedeni de zaten aynı: küçük tirajda ofsete göre ucuz, fotokopiye göre kontrollü.

Nostaljik yayın taklitleri grafik tasarımda bolca üretiliyor ve çoğu, dönemin biçimini alıp öfkesini geride bırakıyor; sonuçta ortaya tarih temalı bir dekor çıkıyor. Peace Eye'ı ayıran şey malzemenin kaynağı: eski dergilerden kesilmiş görüntüler, aynı görüntülerin ürettiği bakışa karşı kullanılıyor. Bir yayının nesnesi olmakla o yayını kurmak arasındaki farkı kolaj kadar açık anlatan az araç var. Sayfa, tam da bu yüzden bir arşiv değil, arşive verilmiş bir cevap. Karman'ın illüstrasyon işlerini bilenler için de bu yayın bir kopuş sayılabilir: çizim burada tek başına durmuyor, kendisinden eski bir malzemenin arasına giriyor.