Berlin'in müze kimliği U-Bahn tabelasından çıktı

Stiftung Stadtmuseum Berlin, kendini Berlin Museum adıyla yeniden konumlandırdı ve görsel kimliği Stan Hema tasarladı. İşin merkezinde esnek bir kelime markası var: sabit bir logo yerine, kullanıldığı yere göre biçim değiştirebilen bir yazı bloğu. Tipografik referanslar ise koleksiyonun içinden değil şehrin sokağından geliyor. U-Bahn istasyon tabelaları ve currywurst büfelerinin yazıları, harflerin karakterini belirleyen iki ana kaynak. Kurum, uzun kurumsal başlığını da bırakıp iki kelimelik bir adla çalışmaya başlıyor.

Bu tercih müze kimliklerinin çoğundan ayrılıyor. Şehir müzeleri genellikle kendilerini tarihsel bir kaynağa bağlar: bir arşiv yazısı, bir bina detayı, bir dönem afişi. Stan Hema tarihi değil gündelik olanı seçmiş. Metro tabelası ve büfe yazısı, kimsenin tasarım nesnesi saymadığı ama herkesin tanıdığı biçimler. Müzenin kendini şehrin hafızası olarak değil, şehrin bugünkü yüzeyi olarak tanımlaması anlamına geliyor. Koleksiyona değil çevreye bakmak, göründüğünden büyük bir karar: koleksiyon sabittir, sokak değişir.

Esnek kelime markası kararının pratik bir tarafı da var. Stiftung Stadtmuseum tek bir bina değil, birden fazla mekânı yöneten bir yapı. Sabit logo bu çokluğu taşımakta zorlanır; her mekân kendi alt kimliğini üretmeye başlar ve bütünlük dağılır. Değişken bir yazı bloğu ise farklı ölçeklerde ve farklı mekânlarda aynı ailenin parçası olarak okunabilir. Tutarlılık logoda değil davranışta aranıyor. Değişken sistemlerin bir bedeli de var: kural kitabı iyi yazılmazsa esneklik hızla dağınıklığa dönüşür ve her yeni sergi kendi istisnasını talep etmeye başlar.

İstanbul'un müze kimlikleri bu soruyla henüz yüzleşmedi. Birden çok mekâna yayılan kurumlar çoğunlukla tek bir amblem ve onun küçültülmüş hallerini kullanıyor. Oysa şehrin kendi tipografik birikimi fazlasıyla zengin: dolmuş yazıları, eski dükkân tabelaları, İETT durak levhaları, Emlak Bankası dönemi mimari yazıları. Bunları nostaljik bir alıntı olarak değil, çalışan bir sistem olarak kurmak henüz denenmedi. Bu birikimin dijitalleşmiş, lisanslanmış ve gerçekten kullanılabilir bir yazı ailesine dönüştüğü örnek sayısı çok az.

Berlin Museum kimliği iyi bir hatırlatma yapıyor: bir kurumun görsel dili, koleksiyonunun değil bulunduğu sokağın dilidir. Müzeyi şehirle aynı yazıyla konuşturmak, herhangi bir sergiden daha doğrudan bir kamusal jest. Tabelayı tanıyan biri müzeyi de tanıyor ve bu tanıma Berlin'de her gün, metroya inen herkes için tekrarlanıyor.