İzmir'in fotoğraf tarihi 13 Aralık'a kadar APİKAM'da

“İzmir Fotoğrafhanesi - Görsel Hafızanın İnşası (1840-1922)” sergisi 11 Aralık 2025'te açıldı ve 13 Aralık 2026'ya kadar görülebiliyor. Mekân, İzmir'deki Ahmet Piriştina Kent Arşivi ve Müzesi. Serginin küratörü Aybala Yentürk, proje genel koordinatörü Dr. Serhan Kemal Saygı. Ziyaret saatleri hafta içi 09.00-17.00, hafta sonu 10.00-17.00; pazartesi kapalı. Kapanışa dört aydan az kaldı. Serginin genel koordinasyonu bir müze projesi olarak yürütüldü ve malzeme kurumun kendi arşivinden değil, dışarıdan derlendi.

Sergi, kentteki fotoğraf üretiminin ilk seksen yılını kapsıyor. Bu dönemde İzmir'in fotoğrafhaneleri Frenk, Rum ve Ermeni mahallelerinde yoğunlaşmıştı; stüdyolar müşterisinin bulunduğu yerde kuruluyordu. Yani bir liman kentinin görsel kaydı, o kentin nüfus dokusuyla birebir örtüşen bir ticari coğrafya üzerinden üretildi. Fotoğrafhane o dönemde yalnızca bir stüdyo değil aynı zamanda bir ticarethaneydi; portre çektirmek bir hizmet satın almaktı. Bu ticari coğrafyanın kaydı, bugün kentin kendisinden çok fotoğraflarda duruyor.

Malzeme büyük ölçüde özel koleksiyonlardan ve aile arşivlerinden derlenmiş. Mert Rüstem, Nejat Yentürk, Ercüment Tahtakıran, Yavuz Çorapçıoğlu, Nazmi Şurgun ve Ömer Koç koleksiyonlarının yanında Fabio Tito, Mark Giraud, Patrice Guiffray, Çevik Çullu ve Gökçen Adar'ın aile arşivleri kullanılmış. Böyle bir derleme, dağınık halde duran özel arşivleri tek bir kronoloji içine yerleştiriyor. Özel koleksiyonlardan derlenen sergilerin bilinen sorunu, malzemenin sergi bitince yeniden görünmez olmasıdır. Bu yüzden bir kent arşivi ve müzesinde açılmış olması önemli: kurum, derlemenin kaydını tutabilecek yerde duruyor. On bir ayrı koleksiyon ve aile arşivinin tek bir kronoloji içinde buluşması, serginin asıl emek kalemi. Kurum, derlemenin kaydını sergiden sonra da tutabilecek yerde duruyor ve bu, malzemenin yeniden görünmez olmasını engelleyen tek güvence.

Bir yılı aşan sergi süresi olağan değil ama bu ölçekte bir arşiv derlemesi için makul bir karar. Bitiş tarihi olarak 1922'nin seçilmesi de tesadüf değil: sergi kentin yangın ve nüfus değişimiyle kesilen dönemine kadar geliyor, sonrası başka bir kentin fotoğraf tarihi. Aralık ortasına kadar İzmir'e yolu düşen için tek bir salonda seksen iki yıllık bir görsel hafıza var. Asıl soru şu: bu koleksiyonlar sergiden sonra nereye gidecek? Yanıtı bugünden verilmiş değil ve serginin kalıcı sonucu tam olarak buna bağlı.