Mackintosh binası için yeniden inşa dilekçesi başladı

İskoç mimar Ruairidh Moir, Glasgow Sanat Okulu'nun yanan Mackintosh binasının yeniden inşası için bir dilekçe başlattı. Dezeen'in 3 Ağustos 2026 tarihli haberine göre kampanya, binanın mülkiyetinin okuldan alınıp bağımsız bir kuruluşa devredilmesini, ardından okula geri kiralanmasını öneriyor. Böylece yapı sanat okulu işlevini korurken sorumluluk el değiştirmiş olacak. İmza sayısı haber tarihinde 5.406'ydı; hedef 100 bin. Hedefe ulaşıldığında metin İskoçya ve Birleşik Krallık hükümetlerine ve okulun yönetim kuruluna elden teslim edilecek. Dilekçenin dili teknik değil politik; konu binanın kaderi kadar kimin karar vereceği. Moir kampanyayı kişisel olarak başlattı ve kısa sürede meslek çevresinden destek gördü.

Binanın yakın tarihi iki yangından oluşuyor. İlki 2014'te çıktı. İkincisi ve daha yıkıcı olanı 2018'de, 35 milyon sterlinlik restorasyon sürerken yaşandı. Yani yapı bir kez yandı, onarılırken yeniden yandı. Okul yönetimi dış kaynak sağlanmadan yeniden inşanın mali olarak mümkün olmadığını açıkladı. Kampanyanın talepleri arasında iki hükümetten mali destek istenmesi ve tasarım sürecini denetleyecek bir uzman kurulun oluşturulması da bulunuyor. İkinci yangın, restorasyonun tamamlanmasına az kalan bir aşamada çıkmıştı. Okulun bütçesi ise eğitim faaliyetine göre ölçeklenmiş durumda.

Moir kampanyanın gerekçesini Charles Rennie Mackintosh, Margaret Macdonald Mackintosh ve Fra Newbery ile binaya bağlanmış herkese duyulan borç üzerinden kuruyor. Tasarımcı Thomas Heatherwick de destek verenler arasında. Mülkiyetin ayrıştırılması önerisi teknik bir ayrıntı gibi görünse de asıl mesele bu: bağış toplama kapasitesi, sigorta, denetim ve uzun vadeli bakım, bir eğitim kurumunun günlük işleyişinden bütünüyle ayrı bir uzmanlık istiyor. Kampanyanın önerdiği uzman kurul da bu ayrımı kurumsallaştırmayı hedefliyor.

Tartışmanın asıl konusu bir binanın kopyalanıp kopyalanamayacağı değil. Bir sanat okulunun, kendi ölçeğini aşan bir mimarlık mirasını yönetmekle yükümlü tutulup tutulamayacağı. Öğrenci sayısı, bütçesi ve eğitim programıyla ölçülen bir kurumun sırtına yüz yıllık bir yapıyı bakım ve sigortasıyla birlikte yüklemek, yangından bağımsız bir yapısal sorun. Dilekçenin önerisi de zaten binayı değil, sahipliği yeniden tasarlıyor. Mülkiyet ile kullanım arasındaki mesafe, korumanın en az teknik kararlar kadar belirleyici bir parçası. Dilekçenin 100 bin imzaya ulaşıp ulaşmayacağı ise ayrı bir soru. Kampanyanın kendisi bile bu soruyu kamusal bir tartışmaya çevirmiş durumda.