Corniche davası: Foster + Partners beraat, iki taraf suçlu

Londra'daki The Corniche kulesinden 2018'de düşen 130 kilogramlık bir pencere, aşağıdan geçen bir otobüs şoförünün ölümüne yol açmıştı. Beş hafta süren davanın sonunda Foster + Partners beraat etti. Aynı davada projenin yöneticisi ile müteahhit, kamu güvenliğini korumamaktan suçlu bulundu. Karar, binanın tasarımını yapan ofis ile uygulamayı yürüten tarafları ayırmış oldu.

Kararın ayırt ettiği şey, mimarlık pratiğinin kendi içinde ayrıldığı yer. Bir binada cephe elemanının nasıl sabitleneceği, hangi bağlantı elemanının kullanılacağı ve bunun sahada nasıl uygulandığı, tasarım kararından ayrı bir zincir olarak ilerliyor. Tasarım ofisi detayı çizer; imalatçı üretir; müteahhit monte eder; proje yöneticisi denetler. Bir parça düştüğünde bu zincirin hangi halkasının koptuğunu belirlemek teknik bir soru olduğu kadar hukuki bir soru. Beş haftalık yargılama süresi bunun ne kadar zor olduğunu gösteriyor. Bu zincirde belgeler de taraf: montaj kayıtları, kabul tutanakları ve bakım raporları kimin neyi ne zaman gördüğünü belirliyor.

Karar mimarlık ofisleri için rahatlatıcı okunabilir, ama tam olarak öyle değil. Bir ofisin beraat etmesi, tasarımın sorumluluk dışı olduğu anlamına gelmiyor; bu dosyada sorumluluğun uygulama tarafında bulunduğu anlamına geliyor. Yüksek katlı yapılarda cephe elemanlarının ağırlığı, rüzgâr yükü ve bağlantı detayları giderek daha kritik hale gelirken, denetim zincirinin kim tarafından ve hangi sıklıkta işletildiği asıl mesele olarak duruyor. Bir pencerenin 130 kilogram olması, hatanın affedilebilir aralığını sıfıra indiriyor. Sigorta tarafı da bu ayrımı yakından izliyor.

Türkiye'de aynı zincir çok daha ağır bir sınavdan geçti. 6 Şubat 2023 depremlerinin ardından açılan davaların büyük bölümü müteahhit ve şantiye şefi sorumluluğu üzerinden yürüdü; proje müellifi, denetim firması ve idare arasındaki sorumluluk dağılımı ise hâlâ tartışmalı. Cephe güvenliği başlığı da İstanbul için soyut değil: kentte cam cepheli yüksek yapı stoğu genişledi, bu yapıların cephe bakım ve denetim rejimi ise görünür bir kamusal başlık haline gelmedi. Cephe elemanlarının periyodik kontrolü çoğu binada yönetim planına bırakılmış durumda.

Corniche kararı, ölümlü bir kazada sorumluluğun çizim masasında değil şantiyede aranmasıyla sonuçlandı. Bu ayrımın yapılabilmesi için beş hafta gerekti; sonraki davalar için bıraktığı asıl miras da bu ayrımın nasıl kurulduğu olacak. Sorumluluğun nerede aranacağı, sonraki dosyaların çerçevesini belirleyecek.