En Iwamura'nın seramiklerinde jestin içinden yüz çıkıyor

En Iwamura'nın seramik heykelleri iki ölçekte birden çalışıyor. Uzaktan bakıldığında görünen şey, kilin üzerinde bırakılmış geniş jestler: bastırma, sıyırma, çekme izleri. Yaklaşınca bu izlerin arasında küçük yüzler beliriyor. Yüz, işin başlangıç noktası değil; büyük hareketin içinde ortaya çıkan bir ayrıntı olarak duruyor. Bu sıralama, heykelin nasıl okunacağını da belirliyor.

Kil, iz tutan bir malzeme. Parmak basıncı, alet kenarı, çekme yönü yüzeyde kalır ve pişirimden sonra kalıcılaşır. Pek çok seramikçi bu izleri temizler, rötuşlar, düzeltir. Iwamura tersini yapıyor: jesti bırakıyor, üstelik onu işin ana yüzeyi haline getiriyor. Bu tercih, seramikte uzun süredir devam eden bir ayrımı görünür kılıyor. Kap üretiminden gelen gelenek pürüzsüzlüğü ustalık sayar; heykel tarafı ise elin izini bilgi sayar. Pişirim bu tercihi ayrıca sınıyor. Yüksek sıcaklıkta kil çekiyor, çatlıyor, jestin bıraktığı ince kenar bazen dayanmıyor; izi bırakmak kaybetme riskini de kabul etmek demek.

Yüzlerin küçüklüğü de rastlantı değil. Büyük bir heykelde küçük bir yüz, izleyiciyi mesafe değiştirmeye zorluyor. Önce bütünü görüyorsunuz, sonra yaklaşıp ayrıntıyı buluyorsunuz; iki bakış arasında işin anlamı kayıyor. Soyut yüzey birden figüratif hale geliyor, ama tümüyle de değil. İfade eklenince malzeme bir karaktere dönüşüyor; oysa aynı malzeme birkaç adım geride sadece kildi. Ölçek farkı sergileme kararlarını da belirliyor: yüzü görebilmek için gereken mesafe, işin nereye yerleştirileceğini baştan kısıtlıyor.

Japonya'da seramiğin gündelik kullanımla kurduğu yakınlık bu işleri farklı bir yere oturtuyor. Çay seramiğinde kusurun, asimetrinin ve elin izinin değerli sayılması yüzyıllara dayanan bir ölçüt. Iwamura'nın jest vurgusu bu geleneğe yaslanıyor ama heykel ölçeğine taşıyarak işlevi devre dışı bırakıyor. Kap olmayan bir kil yüzeyde elin izi neyi anlatır sorusu, geleneğin dışına çıkmadan sorulmuş oluyor. Iwamura'nın işleri bu ölçütü heykel diline taşıyor ve gündelik kullanımın dışında sınıyor.

Ortaya çıkan iş sessiz ama tekrarlı bir etki bırakıyor. Yüzü bir kez gördükten sonra heykelin soyut halini geri getirmek mümkün olmuyor; bakış artık orada bir şey arıyor. Iwamura'nın yaptığı da tam olarak bu: izleyicinin dikkatini malzemenin üzerinde iki farklı hızda çalıştırmak. Seramikte bu tür ikili bir okuma seyrek; alan çoğunlukla ya kap ya heykel tarafında konumlanıyor.