Triennale Milano'nun yeni yönü: zanaat ve ortak hayal gücü

Michele De Lucchi, Triennale Milano'nun kreatif direktörlüğüne getirildi. Görevi devralırken tarif ettiği iki eksen var: sürdürülebilirliği kolektif hayal gücünün bir parçası haline getirmek ve İtalyan zanaat geleneğini desteklemek. İkisi ilk bakışta ayrı başlıklar gibi duruyor; De Lucchi'nin kırk yıllık işi düşünüldüğünde aynı cümlenin iki yarısı oldukları anlaşılıyor. Memphis kuşağından gelen, sonra hem endüstriyel ürün hem mimarlık üreten bir tasarımcı için malzeme bilgisi ile üretim etiği hep aynı masada durdu.

Sürdürülebilirliği hayal gücü meselesi olarak tanımlamak, konuyu teknik bir uyum listesinden çıkarmak anlamına geliyor. Bugün tasarım kurumlarının çoğunda sürdürülebilirlik bir sertifika, bir malzeme raporu, bir karbon hesabı olarak işleniyor. Bunlar gerekli ama tek başına bir kültür üretmiyor. De Lucchi'nin önerisi, meseleyi ölçüm tarafından anlatım tarafına taşımak: insanların neyi arzu ettiğini değiştirmeden neyi tükettiğini değiştirmenin zor olduğu fikri. Bir müzenin bunu yapabileceği tek yer sergi salonu değil; satın alma politikası, üretim ortaklıkları ve arşiv de aynı işi görüyor.

İtalyan zanaatı vurgusu ise kurumsal bir tercih. Triennale, İtalyan tasarımının hem sergi salonu hem hafıza kaydı olarak çalışıyor; zanaat atölyeleri ise bu tasarımın altyapısı. Brianza'daki mobilya üreticileri, Murano cam atölyeleri, Toskana'daki deri işletmeleri son yıllarda usta yaşlanması ve devir sorunuyla uğraşıyor. Bir müzenin bu tabloya müdahalesi sınırlı; yapabileceği şey, zanaatı geçmiş zaman anlatısı olmaktan çıkarıp güncel üretimin parçası olarak görünür kılmak. Bunun sergi programına nasıl yansıyacağı, açıklamadan çok takvimle anlaşılacak. Bir atölyenin kapanması, o atölyeyle çalışan tasarımcıların da üretim olanağını kaybetmesi anlamına geliyor; kurumların bu zinciri görmesi son yıllarda zorunluluk haline geldi.

İstanbul'da benzer bir kurumsal boşluk var. İstanbul Tasarım Bienali dönemsel olarak tartışma üretiyor ama sürekliliği olan, koleksiyon tutan, zanaat atölyeleriyle uzun vadeli çalışan bir tasarım kurumu yok. Türkiye'de bakır, cam, ahşap ve dokuma alanlarındaki atölyeler de benzer bir devir sorunu yaşıyor; usta var, çırak yok. Triennale'nin denediği model, kurumun yalnızca sergileyen değil, üretim zincirini ayakta tutan bir aktör olabileceğini gösteriyor.

De Lucchi'nin sözü şimdilik bir niyet beyanı. Bir kurumun yönünü değiştirip değiştirmediği, açılış konuşmalarından değil, üç yıl sonraki sergi listesinden okunur. Ölçü basit: Triennale'nin salonlarında kaç atölyenin adı geçecek.