Venedik'te Türkiye Pavyonu'nda makrame, yün ve pirinç

61. Venedik Bienali'nin Türkiye Pavyonu, Nilbar Güreş'in “Gözlerinizden Öperim” başlıklı sergisiyle 9 Mayıs'ta açıldı ve 22 Kasım 2026'ya kadar Arsenale'de görülebiliyor. Serginin küratörlüğünü Başak Doğa Temür üstlendi. Başlık, Türkçede mektup ya da telefon konuşması biterken kurulan gündelik bir vedalaşma cümlesinden geliyor; sergi bunu sahiplenmeden ve küçültmeden bir arada var olmanın ifadesi olarak kullanıyor. Sergi 9 Mayıs'ta izleyiciye açıldı, resmi açılış ise 6 Mayıs'ta yapılmıştı.

Güreş'in işleri tek bir teknikte durmuyor. Pavyonda fotoğraf, kolaj, yağlıboya, heykel ve yerleştirme bir arada; malzeme listesinde kumaş, makrame, yün, pirinç ve gündelik nesneler var. Sanatçının uzun süredir çalıştığı konular da burada toplanıyor: toplumsal cinsiyet, göç, aidiyet ve gündelik hayatın içine yerleşmiş güç ilişkileri. El işi tekniklerinin çağdaş sanat diline taşınması Güreş'in pratiğinde süsleme değil, argümanın kendisi. Malzemelerin çoğu ev içi üretimden geliyor; makrame ve yün, sanatçının resim ve heykelle kurduğu ilişkide ikincil değil eşit ağırlıkta. Bu, el emeğinin sanat tarihinde uzun süre ikinci sıraya konmuş olmasına verilmiş dolaysız bir yanıt.

Pavyonun kurumsal yapısı da kayda değer. Sergi, Dışişleri Bakanlığı himayesinde ve Kültür ve Turizm Bakanlığı katkılarıyla, İstanbul Kültür Sanat Vakfı koordinasyonunda gerçekleşiyor. Ana sponsorlar Borusan Otomotiv ve Trendyol Art; havayolu desteğini Türk Hava Yolları, yayın desteğini Vehbi Koç Vakfı, üretim desteğini SAHA Derneği veriyor. Bienalin bu yılki küratörü Koyo Kouoh, genel başlık ise “Minör Tonlarda”. Uzun vadeli sponsorluk yapısı, pavyonun her iki yılda bir sıfırdan finansman aramak zorunda kalmamasını sağlıyor. Üretim desteğini SAHA Derneği'nin vermesi de bu altyapının bir parçası.

Bienal pavyonları çoğunlukla ulusal temsil sorusuna sıkışır. Güreş'in seçimi bu soruyu doğrudan reddetmeden yan yoldan çözüyor: temsil edilen şey bir ülke değil, bir dil alışkanlığı. “Gözlerinizden öperim” cümlesi Türkçe konuşan herkesin bildiği, çevrildiğinde tuhaflaşan bir yakınlık ifadesi. Sergiyi çeviri sorunu üzerine kurmak, uluslararası bir bienalde en zor işi yapıyor: yerelliği egzotikleştirmeden görünür kılmak. Kasıma kadar açık olan pavyonun asıl sınavı, bu inceliğin Arsenale'nin kalabalığında ne kadar ayakta kaldığı. Bienal 22 Kasım'da kapanacak; işlerin ardından nerede görüleceği henüz açıklanmadı. Pavyonun yayını Vehbi Koç Vakfı desteğiyle hazırlandı ve sergiyle birlikte dolaşıma girdi.