Metropolitan altı antik eseri İtalya'ya geri veriyor

Metropolitan Museum of Art, 8 Temmuz'da yaptığı duyuruyla altı antik yapıtı İtalya'ya iade ettiğini açıkladı. Listede MÖ 6. yüzyılın sonuna tarihlenen bronz bir kabartma, MÖ 400 dolaylarından mermer bir balık tabağı, MÖ 4. yüzyıldan iki mermer tabak, bir terracotta psykter-sütunlu krater ve MÖ 9-6. yüzyıllara ait bronz fibula ve bilezik grubu bulunuyor. Kararın gerekçesi iki koldan geldi: Manhattan Bölge Savcılığı'nın soruşturması ve müzenin kendi köken araştırması. Liste tek bir kazıdan ya da tek bir koleksiyondan gelmiyor; farklı dönemlere ve malzemelere dağılıyor. Duyuru, müzenin son yıllarda İtalya ile yürüttüğü iade dizisinin bir halkası.

Met'in bu tür iadeleri artık istisnai bir kriz yönetimi olarak değil, kurumsal bir işleyiş olarak sunması dikkat çekici. Müze 2023'ten bu yana ayrı bir köken araştırması birimi çalıştırıyor ve birimin başında Lucian Simmons bulunuyor. Yani iade kararı dışarıdan gelen bir baskıya verilmiş tekil bir yanıt değil, kadrolu bir işlevin çıktısı. Bu, iade tartışmasının müzeler açısından geldiği yeri gösteriyor. Bu yapı, iade taleplerinin dışarıdan gelmesini beklemek yerine koleksiyonu kendi içinden taramayı mümkün kılıyor.

Duyuruda müze direktörü ve CEO'su Max Hollein, İtalya ile uzun ve verimli bir ortaklıktan söz etti; İtalya Kültür Bakanı Alessandro Giuli de sürece dahil oldu. Eserlerin çoğu görkemli tekil parçalar değil, arkeolojik bağlamından kopmuş gündelik nesneler: bir tabak, bir kap, bir grup takı. İade tartışmasının kamuoyunda konuşulan yüzü genellikle heykeller ve friz parçalarıyken, sayıca ağırlık bu tür nesnelerde. Hollein açıklamasında iki taraf arasındaki iş birliğinin sürdüğünü vurguladı; iade, ortak sergi ve ödünç programlarıyla birlikte anılıyor.

Bu ayrıntı önemli. Bir müze en görünür yapıtını iade ettiğinde haber olur; küçük nesneleri iade ettiğinde ise koleksiyonunun nasıl kurulduğuna dair bir şey söylemiş olur. Met'in listesi, 20. yüzyıl boyunca piyasadan alınan malzemenin ne kadarının kayıtsız geldiğini hatırlatıyor. Asıl soru artık hangi eserin gideceği değil, bundan sonra alınacak her nesnenin belgeli bir geçmişi olup olmayacağı. Köken araştırması bir kriz birimi olmaktan çıkıp satın alma masasının parçası olduğunda tartışma da yön değiştirecek. Bir bilezik grubunun kaydının olmaması, bir heykelin kaydının olmamasıyla aynı sorunun küçük ölçekteki hâli. Sayı arttıkça mesele tekil bir skandal olmaktan çıkıp yöntem sorununa dönüşüyor.