Yedi tonluk cam bir masa Gehry rekorunu kırdı

Frank Gehry'nin Icehenge adlı danışma masası temmuz ayında Freeman's müzayedesinde 243.200 dolara satıldı ve tasarım nesneleri kategorisinde Gehry rekorunu kırdı. Önceki rekor, 2021'de Phillips'te 239.400 dolara satılan Fish Lamp'e aitti. Masanın tahmini üst sınırı 200 bin dolar olarak açıklanmıştı. Sonucu Artnet News 21 Temmuz'da duyurdu. Müzayedeyi Chicago merkezli Freeman's düzenledi ve sonuç tahminin yaklaşık yüzde yirmi üzerinde gerçekleşti.

Nesnenin fiziği fiyatından daha çarpıcı. Icehenge yedi ton ağırlığında ve on altı cam parçadan oluşuyor. Camlar John Lewis Glass Studio'da üretildi; içinde hava kabarcıkları ve optik bozulmalar barındıran, kaba kesilmiş yeşilimsi bir malzeme. Masa 2012'de Chicago'daki Inland Steel binasının lobisine yerleştirilmişti; Gehry 2005'te binanın yenilenmesi sürecinde yapıya ortak olmuştu. Yani nesne bir mobilya siparişi değil, mimarın kendi yatırımı olan bir binaya yaptığı sabit bir müdahaleydi. Malzemenin kaba kesilmiş olması tesadüf değil; Gehry'nin cam kullanımında aranan şey yüzey pürüzsüzlüğü değil, ışığın malzemenin içinde kırılması.

Bu tür işler müzayede kataloglarında zor bir yerde durur. Ne heykel ne mobilya sayılırlar; ölçüleri ve ağırlıkları özel koleksiyonculuğu neredeyse imkânsız kılar. Yeni sahibin Icehenge'e kamusal erişimi sürdürme taahhüdünde bulunması ve uygun bir müze ya da kuruma geçici ödünç vermeyi değerlendirdiğini belirtmesi bu yüzden önemli. Yedi tonluk bir cam yapıyı eve götürmek bir seçenek değil. Bir müzayede evinin böyle bir parçayı satışa çıkarabilmesi için önce sökülmesi, taşınması ve yeniden kurulabilir hâle getirilmesi gerekiyor; bu da satış öncesinde ciddi bir lojistik maliyet demek.

Rekorun asıl anlamı fiyat değil, kategori. Mimarların ürettiği tekil nesneler uzun süredir mimarlık arşivi ile tasarım piyasası arasında sıkışmıştı. Icehenge'in sonucu, lobiden sökülen bir parçanın piyasada bağımsız bir yapıt gibi işlem görebildiğini gösteriyor. Bu, binaların iç donanımını koruma altına almayı düşünen kurumlar için uyarı niteliğinde: bir mimari bütünün parçası, tek başına daha değerli hâle geldiğinde sökülmesi kolaylaşır. Kamusal erişim taahhüdünün ne kadar bağlayıcı olduğu ise ayrı bir soru. Inland Steel binasının lobisi bu parçayla birlikte tasarlanmış bir bütündü; parça gittiğinde geriye kalan mekân da değişiyor. Tasarım piyasasının mimari iç mekânlara ilgisi arttıkça bu tür sökümlerin sayısı da artacak görünüyor.