Venedik 2027'de Türkiye pavyonu devşirmeyi konu ediyor

20. Venedik Mimarlık Bienali'nde Türkiye Pavyonu'nda sergilenecek proje belli oldu. İstanbul Kültür Sanat Vakfı'nın açtığı çağrıya 43 başvuru geldi; üç proje son değerlendirmeye kaldı. Seçilen iş, Başak Eren, Asya Ece Uzmay, Beril Sarısakal Erkent ve Ece Yetim'den oluşan ba-be commons ekibinin hazırladığı Devşirme Gelecekler oldu. Seçici kurulda Hülya Ertaş, Bilge Kalfa, Cem Sorguç, Melis Varkal ve Prof. Dr. Şebnem Yücel yer aldı. Ekip dört kişilik ve kolektif bir çalışma biçimini doğrudan adında taşıyor; bu, tek bir küratör imzasına alışkın pavyon geleneği içinde ayrıca not düşülmesi gereken bir tercih.

Projenin çıkış noktası devşirme geleneği: yapı malzemesinin, parçanın ve tekniğin bir yapıdan sökülüp başka bir yapıda yeniden kullanılması. Ekip bu pratiği beş başlık üzerinden okuyor — bir arada var olma, arşivleme, yavaşlatma, onarım ve gelecek kurgusu. Bu beş başlık aslında bir yapı ömrünün beş ayrı anına karşılık geliyor. Seçici kurul, işin kavramsal temelinin güçlü olduğunu ve bölgeye özgü tekniklerin küresel mimarlık tartışmasına taşınmasına imkân verdiğini belirtti.

Bienalin bu sayısı Wang Shu ve Lu Wenyu küratörlüğünde yürüyor; başlık, gerçek bir gerçeklik karşısında bir arada var olma olasılığı için mimarlık yapmayı işaret ediyor. Küratörlerin kendi pratiği de sökülmüş yapı malzemesiyle çalışmasıyla tanınıyor. Sergi 8 Mayıs – 21 Kasım 2027 tarihleri arasında açık kalacak, ön izleme 6–7 Mayıs'ta yapılacak. Küratöryel çerçeve ile Türkiye pavyonunun önerisi aynı yere bakıyor: yeniden kullanım, sürdürülebilirlik retoriğinden çok bir yapım kültürü meselesi. Bu örtüşme pavyonun Venedik'teki görünürlüğü açısından da avantaj sayılır; ulusal pavyonlar çoğu zaman ana serginin gündemiyle temas kuramadan kalıyor.

Devşirme, Anadolu yapı tarihinin sıradan bir pratiğidir; sütun başlığı camiye, mermer blok sur duvarına girer. Bunu bugünün geri dönüşüm gündemine bağlamak kolay, ama yüzeysel bir çeviri riski taşıyor; nostaljiye dönmesi de işten değil. Ekibin işini ayıracak olan şey, devşirmeyi tarihsel bir örnek olarak değil, hâlâ işleyen bir teknik repertuvar olarak gösterebilmesi. Serginin açılmasına on sekiz ay kaldı; asıl sınav Venedik'te değil, o repertuvarın hangi somut yapı üzerinden kurulacağında. Türkiye'de yıkım ve yeniden yapım hacminin bu kadar yüksek olduğu bir dönemde, sökülen malzemenin nereye gittiği zaten cevap bekleyen bir soru.