Uykunun içinden çekilmiş gibi duran bir gece kitabı

Susan kae Grant'in "Night Journey" adlı kitabı, rüya dünyasını konu alan gece fotoğraflarından oluşuyor. Kareler karanlıkta kurulmuş, muğlak ve okunmaya direnen sahneler; belgesel bir gece fotoğrafçılığından çok, uyanıldığında akılda kalan parçalara benziyorlar. Kitap bu görüntüleri tek tek açıklamak yerine yan yana dizerek, sıralamanın kendisini bir anlatım aracı olarak kullanarak çalışıyor. Okur bir dosyayı değil, bir süreyi takip ediyor.

Rüyayı görüntüye çevirmenin bilinen bir sorunu var: rüya anlatıldığı anda hikâyeye dönüşür, hikâyeye dönüştüğü anda da rüya olmaktan çıkar. Sürrealistlerden bu yana ressamlar bu tuzağı sembol yığarak aşmaya çalıştı ve çoğu zaman fazla anlamlı, fazla çözülebilir imgeler üretti. Erimiş saat, kapı, merdiven; hepsi bir sözlüğe bağlanabilir hale geldi. Fotoğrafın elinde ise ters bir avantaj var. Kamera her zaman fiziksel olarak orada bulunan bir şeyi kaydettiği için, anlaşılmaz bir sahne bile inkâr edilemez bir gerçeklik iddiası taşıyor.

Karanlığın kendisi de teknik bir seçimden fazlası. Düşük ışıkta yüzler siluete, mekânlar sınırsız bir alana dönüşür; izleyici eksik bilgiyi kendi belleğinden tamamlamak zorunda kalır. Bir gece fotoğrafının rahatsız ediciliği genellikle gösterdiğinden değil, göstermeyi reddettiğinden gelir. Uzun pozlama da işin içine giriyor: saniyelerce açık kalan bir örtücü, hareket eden her şeyi bulanıklaştırıp bedeni bir izin, bir lekenin ardında bırakıyor. Grant'in kitabında tekil karelerden çok, kareler arasındaki boşluk iş görüyor. Renk de aynı yönde çalışıyor. Gecede renk bilgisi zayıflar ve geriye kalan sınırlı ton, sahneyi kaydedilmiş bir görüntüden çok hatırlanmış bir görüntüye yaklaştırır.

Kitap formatı bu iş için isabetli. Bir gece serisi duvarda dağılır; izleyici salonda kendi hızıyla dolaşır, sırayı bozar, geri döner. Sayfa sayfa ilerleyen bir dizide ise tempo yazarın elindedir. Okur bir karenin ne kadar süreceğine karar veremez, açtığı sayfayla karşılaşır ve bu, uykuda olmaya benzer bir teslimiyet üretir. Fotoğraf kitabının resim sergisine göre asıl üstünlüğü de burada; zamanı yönetebiliyor. Sıralamayı kuran editoryal el burada fotoğrafçının kendisi; bu da kitabı bir seçki olmaktan çıkarıp tek bir iş haline getiriyor.

"Night Journey" bir açıklama sunmuyor, bir süre sunuyor. Fotoğrafın en zor işlerinden biri de budur: izleyiciyi anlamadan bakmaya, çözmeden kalmaya razı etmek.