Gökyüzünde tropik balıklar ve erişte paketleri uçuyor

Janice Chan'in Weifang uçurtma festivalinde çektiği kareler, gökyüzünü alışılmadık bir envanterle dolduruyor. Tropik balıklar, uzun kuyruklu figürler ve aralarında büyütülmüş erişte paketleri havada asılı duruyor. Weifang, uçurtma yapımının merkezi sayılan bir Çin kenti; festival her yıl bu üretimin en gösterişli örneklerini bir araya getiriyor ve kentin zanaat geçmişini bir gösteri programına çeviriyor. Chan'in fotoğrafları bu programın vitrinini değil, gökyüzünün kendisini konu alıyor. Festival, kentin uçurtma üretimini yılda birkaç günlüğüne bir turizm programına da dönüştürüyor.

Fotoğrafın işi burada göründüğünden zor. Uçurtma sürekli hareket eden, ölçeği referanssız kalan bir nesne. Boş gökyüzünde çekildiğinde ne kadar büyük olduğu anlaşılmıyor; on metrelik bir figürle bir metrelik bir figür aynı kadrajda aynı büyüklükte görünebiliyor. Chan'in kareleri bu yüzden gökyüzünü boş bir fon olarak değil, kompozisyonun kendisi olarak kullanıyor. Nesneler arasındaki mesafe, üst üste binme ve ip hatlarının kesişmesi, kaybolan ölçek bilgisini dolaylı yoldan geri veriyor. Uzun lensle sıkıştırılmış bir kadraj nesneleri birbirine yaklaştırıyor, geniş açı ise gökyüzünü büyütüp uçurtmayı küçültüyor; seçim doğrudan ölçek algısını belirliyor.

Erişte paketi uçurtması ise başlı başına bir mesele. Bir marka ambalajının el işçiliğiyle büyütülüp yüz metre yukarı çıkarılması, ticari imgenin halk kültürüne ne kadar hızlı karıştığını gösteriyor. Bu ne bir reklam ne de bir eleştiri. Gündelik hayatta en çok bakılan görüntülerden biri, en çok bakılan yere taşınmış durumda. Geleneksel zanaatın konusunu ejderha ve turnadan alıp market rafından seçmesi, o zanaatın müzelik olmadığının işareti; canlı bir zanaat, çevresinde ne varsa onu kopyalar. Ejderha bir mit taşır; erişte paketi bir fiyat, bir raf ve bir alışkanlık taşıyor. İkisi de aynı gökyüzünde duruyor.

Festival fotoğrafçılığının bilinen tuzağı folklorik bir albüm üretmek. Renkli kostüm, kalabalık, gülen yüz; sonuç genellikle o kültürü dışarıdan bakan biri için paketler. Chan'in serisi bu paketlemeyi yapmıyor. Kadraj insanı ve töreni değil, havada duran nesneyi merkeze alıyor ve tropik balıkla ambalajın yan yana durmasına izin veriyor. Bu yan yanalık, Weifang'ın neyi koruduğu kadar neyi dönüştürdüğünü de anlatıyor — üstelik bunu bir açıklama cümlesi kurmadan yapıyor. Fotoğrafçının asıl seçimi de bu: festivali anlatmak yerine festivalin ürettiği görüntüye güvenmek.