Minyatür maketler mimarinin mantığını tersine çeviriyor

Frank Kunert'in işleri iki aşamada üretiliyor. Önce elle, küçük ölçekte bir sahne kuruluyor: bir apartman girişi, bir banyo, bir otobüs durağı, bir bekleme salonu. Sonra bu sahne fotoğraflanıyor ve dolaşıma giren şey maket değil, fotoğraf oluyor. Kunert bu kurulumlarda mimarinin işleyiş mantığını bozuyor. Merdiven hiçbir yere çıkmıyor, kapı kendi üzerine açılıyor, iki oda birbirini imkânsız bir açıyla kesiyor; her sahne tek bir kuralı ihlal ediyor, gerisi kusursuz duruyor.

Fotoğrafın rolü burada belgeleme değil, ikna. Maketi doğrudan görsek ölçeği anında anlar, tuhaflığı bir oyuncak olarak kabul eder ve geçerdik. Doğru kadraj, doğru odak ve doğru ışık ise ölçek ipuçlarını siliyor; alan derinliği ayarlandığında sahne bir anlığına gerçek bir binaya benziyor. Rahatsızlık da tam bu gecikmede doğuyor. Önce mekânı kabul ediyoruz, sonra çalışmadığını fark ediyoruz ve bu iki an arasındaki boşluk, işin asıl etkisini üretiyor. Ölçek yanılsaması kırıldığında görüntü komikleşiyor, kırılmadan önce ise rahatsız edici duruyor; Kunert bu iki hal arasındaki geçişi kadrajla yönetiyor.

Hedef aldığı şey belirli bir mimari dil. Kunert'in sahneleri çoğunlukla savaş sonrası Avrupa'sının sıradan yapılarını andırıyor: fayans, plastik kaplama, dar iç avlu, ekonomik çözüm, standart pencere. Bu yapıların vaadi verimlilikti; az malzemeyle çok konut, kısa sürede çok metrekare. Mantığı bir adım öteye taşıyıp merdiveni doğrudan duvara bağlayınca, verimliliğin kendi başına bir amaç haline geldiğinde nasıl saçmalaştığı görünür oluyor. Şaka mimarinin biçimine değil, gerekçesine yöneliyor.

İstanbul'da bu şaka gerçeğe fazla yakın duruyor. Sonradan eklenen dış merdivenler, pencereye dayanmış bölme duvarlar, iki bina arasına sıkıştırılmış girişler ve çıkma yapılmış katlar, kentin yapı stoğunda maket kurmaya gerek bırakmayacak kadar yaygın. Miniatürk gibi minyatür parklar mimariyi hayranlıkla küçültüp bir başarı vitrinine dönüştürürken, Kunert tam tersini yapıyor: küçülterek eleştiriyor. Aynı ölçek oyunu, biri övmek diğeri sorgulamak için kullanılıyor. Aradaki fark yöntemde değil niyette; ikisi de gerçek yapıyı elle kurulmuş bir modele indiriyor.

Bir fotoğrafın gerçekliğe dair iddiası ne kadar güçlüyse, o iddiayı bozmak da o kadar etkili oluyor. Kunert bunun için karton, tutkal ve tek bir kadraj kullanıyor. Ölçek burada bir hile değil, argümanın kendisi.