Çatılara ve tarlalara sığmayan devasa uyuyan figürler

Fransız ikili Ella & Pitr, resimlerini duvara değil yüzeye yapıyor: kent çatıları, depo damları, hasat sonrası boşalmış tarlalar. Figürler genellikle kıvrılmış, uyuyan ya da bulunduğu alana sığmayacak kadar büyük insanlar; ölçek o kadar geniş ki bir bina bloğunu ya da bir arazi parçasını bütünüyle kaplıyorlar. Yerden bakan biri renkli lekelerden başka bir şey görmüyor. İş, bulunduğu yerde bakılmak üzere yapılmamış. İkilinin ölçeği, harcanan boya miktarından çok yüzeyin kendi sınırlarıyla belirleniyor.

Bu da resmin nerede var olduğu sorusunu doğuruyor. Boya fiziksel olarak çatıda duruyor, ama okunabilir hali yalnızca havadan çekilmiş bir görüntüde ortaya çıkıyor. Drone ve uydu görüntülemesi yaygınlaşmadan önce böyle bir pratik pratik olarak anlamlı değildi; bugün ise eserin kendisi kadar fotoğrafı da üretimin bir parçası. Ella & Pitr fotoğrafı belgeleme aracı olarak değil, işi tamamlayan son adım olarak kullanıyor. Kadraj seçimi, boyanın rengi kadar belirleyici. Boyayı yapan ile kadrajı kuran aynı ekip olduğunda iş bir belge değil, planlanmış tek bir görüntü haline geliyor.

Sokak sanatının galeriye taşınmasıyla ilgili eski tartışma burada başka bir yere kayıyor. İş satılamıyor, taşınamıyor, sergilenemiyor; birkaç mevsim içinde yağmurla, güneşle ve tarlaysa sürümle siliniyor. Elde kalan tek dolaşabilir nesne fotoğraf. Kalıcılık boyanın değil dosyanın üzerine kuruluyor ve bu, mülkiyeti de sessizce yer değiştiriyor: eseri yapan kadar, o görüntüyü yayan taraf da işin bugünkü varlığını belirliyor. Sokak sanatının kalıcılık sorunu böylece teknik bir soruna dönüşüyor: hangi çözünürlükte, kim tarafından, hangi arşivde saklandığı sorusuna.

İstanbul'da anıtsal ölçek büyük ölçüde dikey. Yeldeğirmeni ve Kadıköy çevresinde festivallerle üretilen yüksek cepheli duvar resimleri sokaktan bakılmak üzere tasarlanıyor ve etkileri de yayanın değil, yürüyenin gözünde ölçülüyor. Çatı yüzeyleri ise klima üniteleri, su deposu, uydu anteni ve sonradan eklenen katlarla dolu olduğu için boş bir tuval sunmuyor. Ella & Pitr'in yöntemi burada coğrafi olarak zor; öte yandan havadan bakıldığında İstanbul çatıları zaten kimsenin tasarlamadığı, fazlasıyla desenli bir yüzey oluşturuyor. Yatay yüzeyin boş kaldığı yerlerde ise ikilinin işi hemen okunabilir hale gelirdi.

İkilinin işi tek bir soruyu net biçimde soruyor: bir resmi görmek için onun yanında durmak gerekmiyorsa, o resim tam olarak nerededir?