Fotoğraf öncesi savaşlar 120 mm filme yeniden düşüyor

Ana Paganini'nin "200 Summers Later" projesi basit bir boşluğun üzerine kurulu: fotoğraf makinesi icat edilmeden önce yaşanmış savaşların çekilmiş tek bir görüntüsü yok. Paganini bu boşluğu doldurmaya kalkmıyor; boşluğun etrafında dönen bir pratiği, tarihi canlandırma topluluklarını fotoğraflıyor. Seride Waterloo'nun 210. yıl canlandırması da bulunuyor. Fotoğrafçı bu çekimlerde vintage bir Hasselblad ve 120 mm film kullanıyor, yani hem ekipman hem de süreç bilinçli olarak yavaşlatılmış durumda.

Ekipman seçimi sonucu doğrudan belirliyor. Dijital bir kadraj, kostümlü bir kalabalığı bugünün hafta sonu etkinliği gibi gösterirdi; keskin, temiz, tarihi belli. Orta format filmin grenli ve ölçülü görüntüsü ise zamanı bulanıklaştırıyor. Ortaya ne belgesel ne kurmaca olan bir katman çıkıyor: 19. yüzyıl üniforması giymiş bir adamın 2020'lerde çekilmiş portresi, ilk bakışta hangi yüzyıla ait olduğunu söylemiyor. Film kasetinin sınırlı kare sayısı da fotoğrafçıyı bekleyip seçmeye zorluyor; kalabalığın içinde rastgele avlanmak yerine tek tek duraklar kuruluyor.

Canlandırma kültürünün kendisi tartışmalı bir alan. Katılımcılar için bu bir hobiden fazlası; düzenli, kurallı, ciddi bütçeli bir uğraş. Üniformanın dikişine, düğmesine, tüfeğin modeline kadar doğruluk aranıyor. Ama sahnelenecek savaşların seçimi rastgele değil. Avrupa'da yeniden canlandırılan çatışmalar çoğunlukla ulusal anlatının kurucu anları oluyor; olaylar kazanan tarafın perspektifinden kuruluyor, sivil kayıp ve sonrasındaki yıkım neredeyse hiç sahneye çıkmıyor. Paganini'nin kadrajı bu seçiciliği düzeltmiyor, görünür kılıyor — asıl işi de bu. Katılımcıların çoğu için mesele zafer değil detay; ama sahne kurulduğunda ortaya çıkan şey yine de bir tarih anlatısı oluyor.

Türkiye'de karşılığı Çanakkale ve Malazgirt törenlerinde duruyor. Her yıl kostümlü yürüyüşler, sahne düzeni, drone çekimi ve geniş bir resmi fotoğraf arşivi üreten bu etkinlikler de fotoğrafı olmayan ya da çok az olan bir geçmişi görüntüye çeviriyor. Aradaki fark yöntemde değil, kimin ürettiğinde: Avrupa'daki canlandırmaların büyük bölümü sivil dernekler ve amatör topluluklar eliyle örgütlenirken, buradaki üretim ağırlıkla kamu kurumlarının programına ve bütçesine bağlı. Sonuç da o ölçüde tekil bir anlatıya yaklaşıyor.

Paganini'nin serisi geçmişi kurtarmaya çalışmıyor. Bir toplumun kendi geçmişini nasıl sahnelemeyi seçtiğini kayda geçiriyor; hangi anın tekrar tekrar canlandırıldığı, çoğu zaman o anın kendisinden daha çok şey anlatıyor. Waterloo'nun 210. kez sahnelenmesi bir yıldönümü programından fazlası: her tekrar, anlatının hangi bölümünün hâlâ işlediğini sınıyor.