Yoko Ono'nun talimatları Emirgan'da müzeyi kaplıyor

İçses ve İçyapı, Yoko Ono'nun 1950'lerden bugüne uzanan üretiminden 67 yapıt topluyor. Sergi erken dönem talimat işlerinden başlıyor ve performans ile enstalasyona uzanıyor. Talimat işleri Ono'nun en bilinen ama en az nesneleşen üretimi: birkaç satırlık bir metin, izleyiciye ne yapacağını söylüyor, yapıt da o eylemin kendisi oluyor. Bir müzede bunları sergilemek doğrudan bir soruyu gündeme getiriyor; duvara asılan şey yapıtın kendisi mi, yoksa yapıtın tarifi mi. Altmış yılı aşan bir aralıkta üretilmiş 67 yapıtı bir arada görmek, sanatçının yönteminin ne kadar erken oturduğunu gösteriyor.

Sergi müzenin tüm mekânlarına yayılıyor. Bu, Sakıp Sabancı Müzesi gibi tarihî bir yalıyı, at heykelini ve hat koleksiyonunu barındıran bir kurum için sıradan bir karar değil. Ono'nun işleri çoğunlukla boşluk, ses ve katılım üzerinden çalışıyor; kalabalık bir koleksiyon müzesinde bu tür işler ancak kendilerine yer açıldığında görülüyor. Yayılma kararı bu yüzden sergileme tekniğinden çok küratöryel bir tercih: kurumun kendi düzenini geçici olarak askıya alması. Ziyaretçi akışının yoğun olduğu bir müzede sessizlik isteyen bir işin kendine yer bulması, sergileme kadar programlama meselesi.

Ono'nun işlerinin altmış yıl sonra hâlâ çalışması, sanatçının bugün nasıl anıldığıyla ilgili. Uzun süre bir müzisyenin eşi olarak okundu; sanat tarihindeki yeri ancak son yirmi yılda büyük kurumlarda düzeltildi. Sergi bu düzeltmenin Türkiye'deki karşılığı sayılabilir. Katılıma dayalı iş üretmenin bugünkü anlamı da değişti: izleyicinin telefonla kaydettiği, paylaştığı ve dolaşıma soktuğu bir sergide, katılım artık sanatçının davetinden çok kurumun beklentisi hâline gelebiliyor. Katılımın kayda geçmesi de yapıtın anlamını değiştiriyor; bir kez yapılan eylem, paylaşıldığı anda başka bir şeye dönüşüyor.

İstanbul'un büyük ölçekli kurumsal sergileri genellikle resim ve fotoğraf ağırlıklı ilerliyor. Kavramsal sanatın erken dönemine ait, nesnesi ve mülkiyeti belirsiz bir üretimin bu ölçekte sunulması sık rastlanan bir şey değil. Sergi aynı zamanda Emirgan'daki müzenin izleyici alışkanlığını sınıyor; koleksiyon gezmeye gelen bir izleyiciyle katılım isteyen bir yapıt arasındaki mesafe, serginin en somut deneme alanı.

Sergi 25 Haziran 2026'da açıldı, 27 Aralık 2026'da kapanıyor. Sakıp Sabancı Müzesi Emirgan'da; Boğaz hattındaki konumu nedeniyle ulaşımı hafta sonu yoğunlaşıyor. Yapıtların bir kısmı okumayı, bir kısmı da katılmayı gerektirdiği için serginin ritmi diğer sergilerden yavaş. Metinleri atlamadan ilerlemek, 67 yapıtın neden bir arada durduğunu anlaşılır kılıyor. Serginin müzenin tamamına yayılması, tek bir salonda geçirilecek ziyaretten uzun bir güzergâh anlamına geliyor.