Restore edilmiş bir hamamda koku ve ses yapıta dönüşüyor

Temenos: İç Deniz, Margaret R. Thompson'ın Türkiye'deki ilk sergisi. Zeyrek Çinili Hamam'da kurulan sunum, görsel yapıtların yanında koku ve ses enstalasyonlarıyla destekleniyor. Bu, mekânın kendisiyle doğrudan ilişkili bir tercih: hamam, tarih boyunca ısı, nem, buhar ve sesin belirlediği bir yapı türü. Sergi bu duyusal altyapıyı sergileme malzemesine çeviriyor ve izleyiciyi yalnızca bakan değil, ortamın içinde duran biri olarak konumlandırıyor. Sergi görsel yapıtları tek başına bırakmıyor; mekânın kendisi sunumun parçası. Kubbe altındaki akustik sesi kendiliğinden değiştiriyor, enstalasyon bu etkiyi ayrı bir malzeme olarak kullanıyor.

Serginin adındaki temenos, antik dünyada bir tapınağın çevresine ayrılmış kutsal alanı tanımlıyor. Bu kavramı bir hamamda kullanmak, arınma ve sınır çizme fikirlerini üst üste getiriyor. İç deniz ifadesi ise mekânın içindeki suyun ve bedenin ilişkisine bakıyor. Küratöryel çerçeve bu iki kavramı, tarihî yapıyı dekor olarak kullanmadan işletmeye çalışıyor; sergi hamamın hikâyesini anlatmıyor, hamamın çalışma mantığını ödünç alıyor. Sanatçının Türkiye'de ilk kez sergi açması, işlerin buradaki bağlamla kurduğu ilişkiyi de yeni kılıyor.

Koku üzerinden çalışan işler sergileme açısından zor bir alan. Kalıcı bir nesne bırakmıyor, mekânda dağılıyor ve iki ziyaretçinin deneyimi aynı olmuyor. Bu tür üretimin son yıllarda çoğalması, sanat kurumlarının görme dışındaki duyuları hangi ölçüde barındırabildiğine dair pratik bir sınav anlamına geliyor. Tarihî bir yapıda çalışırken bu daha da karmaşık; koruma koşulları, havalandırma ve ziyaretçi akışı sergileme kararlarını doğrudan belirliyor. Kokuyu anlatmak da zor; bir sergi metni rengi tarif edebilir, kokuyu ancak dolaylı olarak aktarabilir.

Zeyrek Çinili Hamam, uzun bir restorasyonun ardından hem tarihî yapı hem sergi mekânı olarak açıldı ve İstanbul'un çağdaş sanat haritasına Fatih tarafından bir nokta ekledi. Şehrin sanat programı uzun süre Beyoğlu, Dolapdere ve Karaköy hattında yoğunlaştı; tarihî yarımadada çağdaş sergi görmek hâlâ alışılmış değil. Bu yapı, restorasyon sonrası kullanımın nasıl kurgulanacağına dair bir örnek de sunuyor. Restorasyonun ardından açılan yapıların sergi programı yürütmesi, bakım giderini karşılamanın da bir yolu.

Sergi 17 Nisan 2026'da açıldı, 30 Ağustos 2026'da kapanıyor; üç haftadan az süre kaldı. Zeyrek Çinili Hamam Fatih'te, Haliç'e yakın bir konumda. Mekân aynı zamanda tarihî yapının kendisi olduğu için ziyaret süresi ve kapasitesi sınırlı olabiliyor; gitmeden önce randevu ve saat bilgisine bakmakta fayda var. Yapının içindeki nem ve sıcaklık, dışarıdan gelen ziyaretçi için ilk dakikalarda belirgin bir fark yaratıyor.