Semiha Berksoy'un sahnesi ve tuvali aynı odada

Tüm Renklerin Aryası, Semiha Berksoy'un opera, tiyatro, resim ve edebiyat arasında kurduğu ilişkileri gösteren bir retrospektif. Berksoy Türkiye'nin ilk devlet opera sanatçısı olarak biliniyor, ama üretimi sahneyle sınırlı kalmadı; resim ve yazı aynı hayatın parçalarıydı. Sergi bu alanları ayrı bölümlere dizmek yerine birbirine bağlıyor, çünkü Berksoy'un işlerinde bir rol, bir portreye ve bir sahne kostümü bir tuvale dönüşebiliyor. Berksoy'un sahnedeki kariyeri yirminci yüzyılın ortasına yayıldı ve aynı yıllarda resim üretmeyi sürdürdü; sergi bu iki üretimi birbirinin açıklaması olarak sunuyor.

Retrospektifin kurduğu çerçeve, disiplinlerarası çalışmayı bugünün modası olarak değil, bir kuşağın çalışma koşulu olarak sunuyor. Cumhuriyetin ilk on yıllarında sahne sanatları ve görsel sanatlar aynı dar çevrede üretildi; kurumlar yeni, alanlar iç içeydi. Berksoy'un resimleri de bu iç içeliğin kaydı: sahne için geliştirdiği yoğun renk ve abartılı jest, tuvalde de sürüyor. Sergi bu sürekliliği bir üslup meselesi olarak değil, bir yaşam biçimi olarak gösteriyor. Bu koşullar bugünün uzmanlaşmış sanat alanından farklı; bir sanatçının aynı anda birden çok alanda çalışması olağandı.

Berksoy'un yeniden değerlendirilmesi son yıllarda hız kazandı. Uzun süre bir opera efsanesi olarak anlatıldı, resimleri ise sanatçının kişisel uğraşı sayıldı. Kadın sanatçıların üretiminin sanat tarihine geç ve eksik girmesi Türkiye'de tekrar eden bir örüntü; Berksoy bu örüntünün en görünür örneklerinden biri. Bir müzenin bu üretimi retrospektif ölçeğinde sunması, ikincil sayılan işleri ana anlatıya taşıyor. Retrospektif ölçeği bu düzeltmenin en somut biçimi: bir sanatçının işlerini tek tek değil bütün olarak değerlendirmeyi gerektiriyor. Türkiye'de kadın sanatçıların üretiminin toplu olarak sergilenmesi hâlâ seyrek.

İstanbul Modern'in Karaköy'deki binası açıldığından beri müze, modern dönem sanatçılarına ayrılan kapsamlı sergilerle çağdaş üretimi aynı takvimde yürütüyor. Bu retrospektif ilk gruba giriyor ve şehirdeki sergi programında seyrekleşen bir işi yapıyor: yirminci yüzyıl Türkiye sanatını tek bir figür üzerinden ayrıntılı biçimde açmak. Sahne sanatlarının arşiviyle görsel sanat arşivini birleştirmesi de sergiyi tekil kılıyor. Bu tür sergiler yalnızca bir sanatçıyı değil, dönemin kurumsal yapısını da görünür kılıyor.

Sergi 22 Ocak 2026'da açıldı ve 6 Eylül 2026'da kapanıyor; görmek için yaklaşık bir ay kaldı. İstanbul Modern Karaköy'de, Galataport içinde. Retrospektifin kapsamı düşünüldüğünde salonlarda geçirilecek süreyi geniş tutmak gerekiyor; Berksoy'un iki alan arasındaki geçişi ancak işleri bir arada izleyince görünür oluyor. Müzenin konumu nedeniyle hafta sonu ziyaretleri kalabalık olabiliyor.